Het geweten: de kern van de mens waarin hij alleen is met God

In het kader van mijn studieverlof bezocht ik een conferentie over ons “geweten”. Een moeilijk te definiëren woord. Want wat is ons geweten eigenlijk? De sprekers zochten naar beelden om iets van dat mysterie te ontrafelen. Het geweten, zo werd gezegd, is zoiets als ons “innerlijk kompas”. Een “instrument waarmee we tot op zekere hoogte iets als goed of kwaad kunnen duiden”. Een ander vergeleek het geweten met de “zwarte doos” in vliegtuigen. Alle ervaringen worden opgeslagen en op een of andere manier verwerkt. Hoe dan ook, ons menselijk geweten staat in de belangstelling. We horen verschrikkelijke dingen over Robert M. en zien Breivnik met 77 doden op zijn geweten met gebalde vuist de rechtszaal binnenkomen. En bij Opsporing Verzocht zien we beelden van criminelen die op brute wijze een juwelier in Den Haag vermoorden. Dan doet zich de vraag voor: hebben deze mensen nog wel een geweten? Want zoiets doet een “normaal mens” toch niet? Wat is eigenlijk een normaal mens? Dat is letterlijk iemand die weet heeft van normen en zich daar ook naar gedraagt. De crisis van onze tijd is dat velen niet meer weten wat normaal leven is. Omdat men zich niets van God en zijn normen aantrekt. Door de autonomie van de mens(= ik bepaal zelf wat goed en kwaad is) is de samenleving op drift geraakt. Velen worden niet meer opgevoed met de Bijbelse kaders van wat goed en kwaad is. En raken mensen door God en het geloof de rug toe te keren vaste ankerpunten in het leven kwijt. De mens is zelfs in staat zijn/haar geweten uit te schakelen. Paulus heeft het in 1 Tim.4 over mensen die “hun eigen geweten als met een brandijzer hebben toegeschroeid”. Mensen die afvallig zijn geworden als het gaat om het geloof. En zich gekeerd hebben tot misleidende geesten en leringen van demonen. In die wereld leven wij. Een wereld in de greep van leugen en bedrog. Het is de eindtijd waarvan de Here Jezus gezegd heeft dat de liefde van velen zal verkillen. De mensen zullen liefhebbers van zichzelf zijn. Met meer liefde voor het genot dat voor God. In die tijd worden we geroepen een “goed geweten te hebben”. Daarover schrijft Petrus in 1 Petr.3. Maar wanneer kunnen we in het licht van de Bijbel spreken over een goed geweten? We leven niet meer in het paradijs. In het woord “ge-wet-en” zit “weten” en in weten “wet”. En is het God die via ons geweten op een of andere manier met ons mens-zijn in gesprek is. Heel duidelijk is in dit verband de vergelijking van ons geweten met een rechtbank. Er is iemand die aangeklaagd wordt. Dat is mijn “beschuldigende ik”. En er is een aanklager die ons aan de hand van een vaste norm (c.q. de wet van God) moet aanklagen. En er is een verdediger, dat is de advocaat die het voor de beschuldigde opneemt.. En ten slotte is daar de rechter die uitspraak doet. M.a.w. ons geweten heeft alles te maken met een geding tussen God en ons persoonlijk leven! Via ons geweten staan we in relatie tot God. Gezang 478:5+6 brengt dat heel mooi ter sprake.

In het vijfde couplet lezen we “God klaagt aan. Geen sterveling kan bestaan in dat geding. Allen zijn in schuld verloren. Bergen werpt u op ons neer, roepen zij, laat ons niet meer, van dit vrees’lijk spreken horen”

 

Maar dan volgt het zesde couplet “God vergeeft. Wie weerloos zwicht voor het opperste gericht, die ontdekt met vrees en beven. Dat de eiser voor hem pleit, dat de rechter met hem lijdt, dat het vonnis luidt: het leven!” Dankzij het werk van Jezus Christus horen mensen die de dood verdiend hebben. “Ik veroordeel U niet. Ga heen, zondig vanaf nu niet meer” In geloofsverbondenheid met Hem en in het spoor van de Geest kunnen we zo met een gereinigd en goed geweten christen zijn in deze wereld!