De toekomst van onze gemeente

Hoe zou het tekort volgens de reacties het liefst moeten worden opgelost?

De antwoorden wijzen vooral naar een combinatie van meer inkomsten en selectieve besparingen.

De sterkste terugkerende lijn is dat de gemeente zelf financieel meer moet dragen waar dat mogelijk is.

Binnen “meer geven” worden onder meer genoemd: Kerkbalans verhogen, periodieke giften stimuleren, een richtlijn of concreet bedrag per lid geven, doelgerichte uitgangscollectes, bid-/dankdag- en vakantiecollectes (her)introduceren en duidelijker uitleggen wat de gemeente per lid kost. Er wordt ook gevraagd rand- en niet-betalende leden liefdevol aan te spreken op gezamenlijke verantwoordelijkheid. Drie reacties gaan verder en stellen voor niet-betalende of randkerkelijke leden uit te schrijven. Dat is een duidelijke minderheidsstem, maar wel een andere maatregel dan aanspreken en daarom hier apart vermeld.

Aan de kostenkant worden vooral energie/stookkosten, avonddiensten, betaalde functies, kleine algemene kosten en de PKN-afdracht genoemd. Verder zijn er voorstellen voor verhuur, advertenties in het kerkblad, sponsoring door bedrijven, subsidies, acties en betere benutting van gebouwen. Ook genoemd: digitaal collecteren via een QR- of bankcode en de Appostel-app, en de vraag of de reserves op de best renderende rekening staan. Enkele concrete bronnen blijven nu onbenut. Het verjaardagsfonds bestaat niet meer en bracht volgens een reactie ongeveer € 2.500 per jaar op. Daarnaast wordt voorgesteld de opbrengst van Kerkbalans minimaal met de inflatie mee te laten groeien, het kerkblad door te berekenen tegen de werkelijke kosten en de huur en zaalverhuur te verhogen.

Belangrijke nuance: meerdere reacties waarschuwen dat niet iedereen financieel ruimte heeft om meer te geven. Er is daarom steun voor duidelijke communicatie en concrete doelen, maar ook voor geven naar draagkracht. Daarbij past dat de gemiddelde bijdrage aan Kerkbalans het afgelopen jaar al steeg van € 134 naar € 154 per lid: de oproep tot meer geven bouwt voort op een beweging die al gaande is.

Wat kan men zelf doen om de gemeente in stand te houden?

De bereidheid om zelf bij te dragen is breed: financieel, met tijd, door praktische klussen, door acties te organiseren, mensen mee te nemen naar de kerk en door gebed en onderlinge zorg. Concrete ideeën zijn onder meer een vrijwilligersbank, doe- en schoonmaakdagen, markt/braderie, verkoopacties, verjaardagsfonds, kerstactiviteiten, samenwerking met sportverenigingen en gerichte vragen tijdens huisbezoek: “wat kunt of wilt u bijdragen?”

Ook wordt gevraagd om vrijwilligerswerk flexibeler te organiseren, bijvoorbeeld voor werkende jongeren, en om duidelijk te communiceren waar hulp nodig is. Enkele reacties benadrukken dat een initiatief alleen werkt als er ook daadwerkelijk mensen zijn om het te organiseren.

Naast geven en meehelpen worden veel concrete activiteiten genoemd om inkomsten te genereren: een braderie of fair, een vrijmarkt of verkoop van tweedehands artikelen, een kledingbeurs, een kerstdiner, kerstbomen ophalen tegen een vergoeding, een orgelavond met vrije inloop, een familiedag, een kamp voor de clubs en een zangdienst met een koor. Eén reactie oppert een vrijwilligersbank: gemeenteleden voeren klussen uit voor anderen, die daarvoor een vrijwillige bijdrage aan de gemeente geven. Rond de koffie na de dienst worden een donatiepotje, het meenemen van een pak koffie en koffiedrinken aan statafels in de hal genoemd ipv in de zaal.

Tegenover die bereidheid staat een waarschuwing die serieus genomen moet worden: de vrijwilligers zijn zelf een knelpunt. Bij het toneel lukt het volgens een reactie nu al moeizaam om de bezetting rond te krijgen. Meerdere reacties voegen daaraan toe dat vrijwillige inzet niet vrijblijvend mag zijn: als bekend is wie wat doet, moet daar ook op gerekend kunnen worden.

Belang van de avonddienst

De formulieren bevatten geen betrouwbaar telbare stemverdeling tussen “essentieel”, “overbodig” en “geen mening”. De antwoorden zijn deels per groep gebundeld en later door elkaar genoteerd.

Een percentage zou daarom schijnprecisie geven.

De avonddienst wordt gewaardeerd als tweede moment rond het Woord, voor verdieping en leerdiensten, als ontmoetingsmoment en als mogelijkheid voor mensen die ’s morgens niet kunnen. Een terugkerende zorg is dat een eenmaal geschrapte avonddienst moeilijk terugkomt en dat afschaffing een neerwaartse beweging kan versterken.

Tegelijk is een aanzienlijke groep realistisch over de lage opkomst en de kosten. Genoemde alternatieven zijn: één keer per maand, om de week of eerste/laatste zondag; een kleinere ruimte; bijzondere of verdiepende themadiensten; gezamenlijke avonddiensten met andere kerken; een Bijbelstudie-achtige vorm; zang- of jongerendiensten; een middagdienst in plaats van een avonddienst; of digitale/podcastvormen. In de presentatie zijn geen exacte bezoekersaantallen getoond. Verschillende reacties vragen daar juist naar: wie komt er ’s avonds, hoeveel jeugd zit er, en wie raak je kwijt bij afschaffen. Voor een afgewogen besluit is dat inzicht nodig om ook passende maatregelen te nemen.

Wat is nodig om ’s avonds vaker te komen?

Opvallend is dat “een goede predikant/boeiende preek” het vaakst expliciet wordt genoemd, maar tegelijk zeggen anderen dat de voorganger niet bepalend zou moeten zijn: het Woord zelf staat centraal. Er is dus zowel behoefte aan inhoudelijke kwaliteit als aan het besef dat kerkgang niet alleen van de persoon op de kansel afhankelijk moet zijn.

Voor jongeren worden laagdrempeligheid, muziek, gezelligheid, Bijbelstudie, eigen verantwoordelijkheid en actieve betrokkenheid genoemd. Ook betere communicatie over thema en vorm van de avonddienst kan volgens verschillende reacties helpen. Twee praktische suggesties komen daarnaast terug: de avonddienst inhoudelijk laten aansluiten op het thema van de ochtenddienst, waarbij wordt opgemerkt dat dat niet haalbaar is als er een gastpredikant voorgaat, en een ouderendienst in afstemming met het Haarhuus.

Dit onderwerp laat een duidelijke prioriteit zien: de predikantsplaats wordt veelal gezien als kernfunctie die zoveel mogelijk behouden moet blijven. Wanneer er toch in de formatie moet worden gesneden, kijken veel reacties eerder naar de betaalde inzet rond kosters en organisten of naar andere organisatievormen.

Bij de weging hoort de mededeling uit de presentatie dat de gemeente op dit moment niet solvabel genoeg is om van de PKN een fulltime predikant te mogen beroepen.

Meerdere reacties noemen de fulltime predikant expliciet als eerste prioriteit, “herder” en inhoudelijke drager van de gemeente. Bij de kerkelijk werker is het beeld gemengder: sommigen willen juist méér inzet voor pastoraat of jeugd, anderen zien mogelijkheden om taken anders te verdelen over ouderlingen of de functie anders in te richten. Twee reacties gaan een stap verder dan verlaging van de PKN-afdracht en opperen uittreding uit de PKN, met de predikant als zzp’er. Daartegenover staan vier reacties die de predikantsplaats juist wél als bespaarrichting zien, omdat het de grootste kostenpost is: deeltijd, delen met een andere gemeente, of geen fulltime invulling meer.

Bij kosters wordt vaak gedacht aan meer vrijwilligers, maar er is ook een duidelijke tegenstem: zonder een verantwoordelijk aanspreekpunt kan het organisatorisch onduidelijk worden en kosters maken volgens enkele reacties nu al meer uren dan zij betaald krijgen. Een vergelijkbare nuance geldt voor organisten: vrijwillige inzet wordt vaak genoemd, maar sommigen pleiten wel voor vergoeding van directe kosten voor bijvoorbeeld materialen en lessen.

Onder deze reacties ligt een vraag over rechtvaardigheid die enkele keren expliciet wordt gesteld: waarom ontvangen organisten en kosters een vergoeding, terwijl kindernevendienst, catechese en het muziekteam vrijwillig draaien?

Verder worden vormen genoemd waarin een dienst met minder betaalde inzet kan doorgaan: een zangdienst of jeugddienst zonder voorganger, de kerkelijk werker die de avonddienst leidt, en beamerdiensten zonder organist. Bij dat laatste maakt een reactie zelf de kanttekening dat het uitzenden van beamerdiensten hogere kosten voor auteursrechten met zich meebrengt.

De presentatie benoemde vijf richtingen: A. huidig gebruik voortzetten, B. exploitatie fors verhogen, C. verkoop onderzoeken, D. herontwikkeling met wonen + ontmoeten, en E. een andere optie. Waar reacties naar een letter verwijzen, is die indeling aangehouden.

De meest genoemde gedachte is niet simpelweg “behouden” of “verkopen”, maar: het gebouw moet veel beter worden benut als het blijft. Genoemd worden verhuur aan verenigingen, feesten, trouwlocatie, kinderopvang, ouderen- of gehandicaptendagbesteding, thuiszorg, cursussen, bingo, maatschappelijke functies en samenwerking met het dorp. Bij deze richting hoort wel de norm uit de presentatie: het gebouw is pas kostendekkend bij ongeveer € 50.000 opbrengst per jaar, precies het bedrag van het hoogste onderhoudsscenario. Ter vergelijking: de totale verhuuropbrengst van alle gebouwen samen bedroeg in 2025 € 53.962. De 41 opmerkingen in de tabel hierboven mengen bovendien losse verhuurideeën met een bewuste keuze voor optie B; de steun voor die optie is daarmee richtinggevend, niet hard.

Bij die richting worden ook drie realiteitschecks geplaatst. Het aantal verenigingen in het dorp neemt af, de clubs zijn al uit de kelderruimte vertrokken en met De Klaampe bestaat er een alternatieve locatie in Westerhaar. Meerdere reacties betwijfelen bovendien of de mensen er zijn om een forse exploitatie te dragen; als het mogelijk was geweest, zou het volgens een reactie allang gebeurd zijn. En bij intensiever gebruik komen eisen rond veiligheid en vergunningen in beeld, kort aangestipt met de opmerking dat het wel een veilig gebouw moet zijn.

Over de vorm waarin dat georganiseerd zou moeten worden komen twee tegengestelde gedachten terug. De eerste is een masterplan waarin alle gebouwen samen en in eigen beheer worden bekeken, in plaats van per gebouw een besluit te nemen. De tweede is juist het losmaken van de exploitatie van de kerk, ondergebracht bij een aparte beheervorm of samen met een derde partij. Ook de pastorie wordt genoemd, met het voorstel die te splitsen in drie woningen.

Herontwikkeling naar wonen + ontmoeten vormt een tweede duidelijke richting: appartementen of woningen toevoegen, maar een ontmoetingsruimte voor de gemeente behouden. Daarnaast is er een herkenbare groep die verkoop of afstoten wil onderzoeken omdat onderhoud en exploitatie niet in verhouding staan tot het huidige gebruik.

Een derde lijn verlegt de vraag. Enkele reacties stellen voor de kerkzaal zelf multifunctioneel te maken, met meer zitjes, een achterzaal met verplaatsbare wanden en koffiedrinken achter de vouwwand of in de hal, zodat een apart verenigingsgebouw minder noodzakelijk wordt. Daarmee is de vraag niet langer wat er met het gebouw moet gebeuren, maar waar de ontmoeting wordt ondergebracht en wat daar voor nodig is.

Vrijwel door alle richtingen heen loopt één gedeelde waarde: ontmoeting moet blijven. Koffiedrinken na de dienst, toneel en een bruikbare zaal worden meermaals genoemd als sociale functies die niet zomaar verloren mogen gaan. Als het gebouw verdwijnt, worden de ruimte achter de vouwwand, de hal of een aangepaste kerkzaal als alternatief genoemd. Daar staat een principieel bezwaar tegenover dat in vijf reacties terugkomt: hoe ver mag de gemeente gaan in het genereren van inkomsten? Genoemd worden dat de gemeente geen commerciële horeca is, de vraag of dit alles in lijn is met de Bijbel. En er klonk een bezwaar tegen politieke vergaderingen in de kerkzaal. Eén reactie begrenst het concreet: commerciëler exploiteren mits het binnen de ANBI-status past.

Daar staat één tegenstem tegenover: twee reacties stellen voor juist minder of geen koffie te schenken na de dienst, zeker in de winter, om energie en kosten te besparen.

Belangrijk voor besluitvorming is de herhaalde vraag om een echte businesscase: wat kosten onderhoud en exploitatie per deel, welke netto-opbrengst is realistisch, hoeveel vrijwilligers zijn nodig, wat kost herontwikkeling en wat leveren woningen of verhuur werkelijk op? Daarbij wordt gevraagd om vooraf het dorp te peilen: wat is het gebouw Westerhaar waard en waarvoor zou het gebruikt worden? Genoemd worden een enquête onder inwoners, het benaderen van lokale ondernemers, crowdfunding en een kennismakingsbijeenkomst in het gebouw. Bij het opknappen wordt gerekend op zelfwerkzaamheid van gemeenteleden en dorpsgenoten.

Veel reacties zoeken de oplossing liever in de grootste structurele posten dan in alleen kleine besparingen. Energie, gebouwen, vrijwilligersinzet, PKN/KKA, kosters en organisten komen het vaakst terug. Tegelijk wordt meerdere keren gezegd dat de inkomstenkant waarschijnlijk meer effect heeft dan steeds verder snijden. Twee concrete ingrepen zijn nog niet belegd: het boekhoud- en accountantswerk laten doen door een gemeentelid met die expertise, en clubs en vergaderingen bundelen op één avond, waarbij kleine groepen niet in de grote zaal bijeenkomen.

Kleine besparingen worden wel genoemd: minder bloemen of een kaartje als alternatief, bewuster koffie zetten, koffie laten sponsoren of betalen, minder vergaderen, kerkblad kostendekkender maken en kritisch kijken naar tweede feestdagen. De teneur is echter dat deze maatregelen ondersteunend zijn en het structurele financiële vraagstuk niet zelfstandig oplossen.

Een principiële grens wordt ook genoemd: bezuinigingen mogen niet ten koste gaan van geestelijk welzijn, pastoraat, evangelisatie en de kern van gemeente-zijn.

Samenwerking met de Gereformeerde Kerk, Baptisten en omliggende gemeenten komt in meerdere thema’s terug: gezamenlijke diensten, delen van kosten, mogelijk verdergaande samenwerking en van elkaar leren.

Vanuit drie verschillende vragen komt hetzelfde punt terug: er wordt veel thuis meegekeken, dat drukt zowel de opkomst als de collecte-inkomsten. Of er echt minder inkomsten zijn door online kijkers zou uitgezocht moeten worden. Tegelijk zit daar (ook) een groep die bereikt kan worden. Genoemd worden ouderen die beide diensten thuis volgen en niet meer aan de collecte bijdragen, de vraag of het uitzenden van diensten de opkomst schaadt, en de wens om mensen die via YouTube kijken actief te benaderen.

• Er is waardering uitgesproken dat gemeenteleden worden gehoord en dat de financiële situatie open wordt besproken. Ook de werkvorm zelf wordt genoemd: er is veel uitgewisseld en het werd als goed ervaren om samen te zijn. Daarnaast zijn er zegenwensen en woorden van steun richting predikant en kerkenraad, wordt het jaarthema “Waar liefde woont” geprezen en wordt opgemerkt dat de thermometer als communicatiemiddel goed werkt.
• Meerdere mensen vragen om vaker dit soort gemeenteavonden en om structurele terugkoppeling over cijfers, voortgang en keuzes.
• Er is behoefte aan inzicht in de ontwikkeling van het ledenaantal en de leeftijdsopbouw: hoe zag de gemeente er tien jaar geleden uit en wat is de verwachting voor de komende jaren?
• Jeugd wordt herhaaldelijk “de toekomst” genoemd. Men vraagt om jongeren echte taken en verantwoordelijkheid te geven en te leren van gemeenten die jongeren weten te bereiken.
• De kerk mag zichtbaarder worden in Westerhaar, bijvoorbeeld via openluchtdiensten, maatschappelijke activiteiten en samenwerking met het dorp.
• Gebed, vertrouwen op God en het geestelijke karakter van de gemeente worden expliciet genoemd als onmisbaar naast financiële en organisatorische maatregelen.
• Er zijn losse praktische suggesties genoemd zoals zonnepanelen, isolatie, ledverlichting, een pelletkachel, kerstbomen ophalen tegen betaling en specialistische kennis van gemeenteleden benutten.
• Er leven enkele informatievragen die eenvoudig te beantwoorden zijn: wat zijn de verschillen tussen onze gemeente en De Bron, hoe gaan vergelijkbare gemeenten zoals die in Vroomshoop met hun gebouw om, en wat valt er te leren van gemeenten die wel groeien?
• Meerdere reacties melden dat de algemene kosten onvoldoende inzichtelijk zijn om er een oordeel over te kunnen geven.
• Er is een expliciete oproep om niet te lang te wachten met handelen: “actie ondernemen – nu”.
• Een reactie vraagt of gemeenteleden die niet aanwezig waren alsnog via een QR-code of vragenlijst hun inbreng kunnen geven.